Rozwój poprzez współpracę

Co roku w październiku odbywa się w Brukseli OPEN DAYS – Europejski Tydzień Regionów i Miast. To największe na świecie spotkanie ekspertów, przedsiębiorców, samorządowców i przedstawicieli różnych organizacji, którzy dyskutują na temat rozwoju regionalnego.

Wszystko zaczęło się w 2003 r., kiedy to Komitet Regionów, czyli zgromadzenie przedstawicieli samorządów regionalnych i lokalnych Unii Europejskiej, zachęcił przedstawicielstwa regionów i miast w Brukseli do równoczesnego otwarcia swoich drzwi zwiedzającym. Wraz z upływem lat inicjatywa przerodziła się w OPEN DAYS – Europejski Tydzień Regionów i Miast. W tym roku wydarzenie zmieniło nazwę na Europejski Tydzień Regionów i Miast (ang. skrót: EUWRC). Chodziło o uniknięcie niejasności w kontekście „Dnia Otwartego”, jaki co roku w maju organizują w Brukseli wszystkie instytucje unijne z okazji „Dnia Europy”.

Po pierwsze: środowisko

Wykorzystanie Funduszy Europejskich, budżet UE i innowacyjność – to tematy omawiane corocznie. Pojawiają się także nowe zagadnienia wynikające z aktualnych Unii Europejskiej. Podczas tegorocznego Europejskiego Tygodnia Regionów i Miast takim tematem był zrównoważony rozwój, a zwłaszcza gospodarka o obiegu zamkniętym (ang.: Circular Economy). Dyskusja nad nim powiązana była z główną konkluzją szczytu klimatycznego, jaki odbył się w Paryżu w grudniu 2015 r. Wyznaczono wówczas ambitne zadanie zatrzymania globalnego ocieplenia na poziomie „znacznie poniżej 2°C”, a gospodarka o obiegu zamkniętym znakomicie się w ten cel wpisuje. Zakłada bowiem takie projektowanie produktów, by maksymalnie wydłużyć cykl ich życia poprzez naprawę, regenerację i powtórne użycie. Tym samym ograniczone zostanie zużycie surowców, zmniejszy się liczba składowanych odpadów oraz zwiększy ich wykorzystywanie w ramach odzysku i recyklingu.

W grudniu 2015 r. Komisja Europejska przyjęła pakiet na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym, w którym określono cele i źródła finansowania. W sumie około 150 mld euro w ramach polityki spójności może zostać przeznaczonych na budowanie zrównoważonej, przyjaznej środowisku gospodarki. Środki te zostaną uzupełnione przez inne unijne źródła finansowania w ramach programów: Horyzont 2020, LIFE i COSME. Z tej puli około 5,5 mld euro przeznaczono na usprawnienie gospodarowania odpadami w całej Europie.

Niektóre europejskie regiony już odkryły możliwości rozwoju innowacji w tej dziedzinie. Wykorzystują przy tym wsparcie unijnych funduszy. Dobrym przykładem jest belgijski projekt Closing the Circle (CtC) realizowany na składowisku Houthalen-Helchteren. Z zalegających tam odpadów odzyskuje się m.in. żużel, stal, miedź i inne metale. Ponadto materiały palne przetwarzane są w energię przy użyciu technologii plazmy wysokotemperaturowej. Dzięki temu innowacyjnemu rozwiązaniu 200 tys. rodzin zaopatrywanych będzie w energię przez okres 20 lat. Po wydobyciu i ponownym wykorzystaniu wszystkich odpadów składowisko zostanie przekształcone w rezerwat przyrody. Closing the Circle zainspirował inny projekt New-Mine (finansowanego w ramach programu Horyzont 2020), dzięki któremu powstaje unijna sieć zajmująca się szkoleniami w zakresie sposobów odzyskiwania zasobów ze składowisk odpadów.

Prawdziwym hitem okazał się jednak projekt Circular Ocean, który otrzymał główną nagrodę RegioStars w kategorii „zrównoważony wzrost gospodarczy”, a publiczność uznała go za najlepszy spośród wszystkich finalistów. Celem tego ambitnego przedsięwzięcia – realizowanego w partnerstwie przez Wielką Brytanię, Grenlandię, Irlandię i Norwegię w ramach programu Interreg – było wypracowanie alternatywnych sposobów wykorzystania porzuconych sieci i lin rybackich na północnych krańcach Europy i w regionie arktycznym. W ramach projektu przeprowadzono próby pilotażowe nowych produktów wykonanych z sieci, w tym betonu zbrojonego, klinkieru i izolacji dachowej. Prowadzono też badania nad wykorzystaniem sieci rybackich do usuwania zanieczyszczeń z wody. Te praktyczne zastosowania pomogą w redukcji prawie 13 mln ton odpadów z tworzyw sztucznych, które każdego roku trafiają do oceanów. Circular Ocean jest też świetnym przykładem ciekawej i różnorodnej promocji. Oprócz prowadzenia strony internetowej zespół projektowy jest też aktywny na Twitterze i Facebooku.  Pokazuje tam nie tylko swoje dokonania, ale zamieszcza wiele informacji na temat gospodarki o obiegu zamkniętym, zdobywając przy tym mnóstwo fanów. Taką ciekawostką jest m.in.wzmianka o tym, że na początku listopada piłkarze Bayernu Monachium wystąpili w koszulkach i butach z włókna wytworzonego na bazie plastikowych przedmiotów zebranych na nadmorskich plażach (artykuł i film dostępne na stronie: natureworldnews.com).

Przełom w polityce miejskiej UE

Polityka miejska to kolejny temat przewijający się podczas tegorocznego Europejskiego Tygodnia Regionów i Miast. Nic dziwnego, gdyż przedstawiciele europejskich miast to znaczna część uczestników EUWRC, a obszary miejskie zamieszkuje 70% obywateli Unii i tworzą one 85% unijnego PKB. Pomyślny rozwój miast ma zatem duży wpływ na wzrost gospodarczy, społeczny i środowiskowy całej Europy.

Chociaż prowadzenie polityki miejskiej nie zostało jasno sprecyzowane jako obowiązek UE, wiele unijnych polityk jest realizowanych w miastach i przez nie same. Przykładowo w Planie inwestycyjnym dla Europy (tzw. plan Junckera) na 10 priorytetów, aż 7 jest ściśle powiązanych z obszarami miejskimi. W maju tego roku uzgodniono też tzw. Pakt Amsterdamski, w którym zachęca się do wielopoziomowego zarządzania miastami opartego na współpracy instytucji unijnych, władz lokalnych, organizacjach pozarządowych oraz samych obywateli. Pakt zakłada działania w ramach 12 partnerstw (jakość powietrza, włączenie migrantów i uchodźców, ubóstwo w miastach, mieszkalnictwo, gospodarka o obiegu zamkniętym, dostosowanie do zmian klimatycznych, przemiany energetyczne, mobilność miejska, technologie cyfrowe, zamówienia publiczne, miejski rynek pracy oraz zrównoważone użytkowanie gruntów i rozwiązania oparte na środowisku naturalnym), a w każde z nich zaangażowanych będzie od 15 do 20 zainteresowanych stron współpracujących ze sobą na równych warunkach. Takie podejście to nowość, lecz metoda wydaje się być najodpowiedniejszym sposobem rozwiązywania złożonych problemów miast – począwszy od kwestii zatrudnienia i włączenia społecznego, po mobilność, środowisko i zmiany klimatu.

 

ramka_2_popr_2

 

Inteligentne specjalizacje

Na spotkaniu dotyczącym rozwoju regionów i miast trudno byłoby nie poruszyć tematu tzw. inteligentnych specjalizacji. Dominowały opinie, że zagadnienie to będzie aktualne także po 2020 r., a więc w kolejnej perspektywie finansowej. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Jyrki Katainen zwrócił uwagę na powiązania między inteligentnymi specjalizacjami a europejskim planem inwestycyjnym. – Uruchamiane przez nas tematyczne platformy inteligentnych specjalizacji to tak naprawdę wykaz przygotowywanych projektów inwestycyjnych, które zachęcą do zaangażowania się w nie inwestorów, przedsiębiorców i innowatorów – wyjaśniał. Chodzi o tzw. platformę S3 (od trzech początkowych „S” w wyrazach: Smart, Specialisation, Strategy), na której dotychczas pojawiły się tematy: Agri-Food, Energy i Industrial Modernisation. Mają one pomóc regionom w nawiązywaniu współpracy i koordynowaniu inwestycji w obszarach priorytetowych. Regiony mogą współpracować m.in. przy przygotowywaniu projektów, tworzeniu klastrów w celu przeniesienia regionalnych inicjatyw na szczebel unijny, wymianie dobrych praktyk i pomocy technicznej. Platforma zawiera także interaktywne narzędzia:

  • EYE@RIS3 pokazuje priorytety inteligentnych specjalizacji w regionach i krajach UE
  • ESIF-viewer zawiera planowane inwestycje współfinansowane z Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych
  • ICT Monitoring służy do przeglądania planowanych inwestycji w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych
  • Regional Benchmarking pomaga w identyfikacji strukturalnych podobieństw regionów UE
  • EU Trade pokazuje międzyregionalne przepływy handlowe
  • R&I Regional Viewer umożliwia m.in. poznanie planowanych inwestycji z zakresu badań i innowacji.

Łączymy siły

EUWRC to wydarzenie, podczas którego można poszukać potencjalnych partnerów i ekspertów do wspólnego prowadzenia międzynarodowych projektów lub znaleźć inspirację do nowych działań. Organizatorzy tak bowiem dobierają tematykę i uczestników, by mogli oni nie tylko słuchać prezentacji, lecz wzajemnie się poznawać i brać udział w różnych ponadregionalnych inicjatywach, grupach dyskusyjnych, przyszłych konferencjach itp. Sprzyjają temu większe i mniejsze wydarzenia (np. wręczenie nagród RegioStars), a także dobre warunki do spotkań kuluarowych odbywających się w budynku Komitetu Regionów i licznych kawiarniach brukselskiej dzielnicy europejskiej.

Andrzej Szoszkiewicz